ヒマラヤの峰にいたスルチは、空を行くインドラの使者から、王仙アリシュタネーミの物語を聞きます。王は、功徳が尽きれば終わる天界の幸福を望まず、輪廻の束縛から解放される道を求めました。その問いは、聖者ヴァールミーキが教えを語り始める契機となります。

第1章　序論

第4節　スルチの物語

19

सुरुचिर्नाम काचित्स्त्री अप्सरोगणौत्तमा ।
उपविष्टा हिमवतः शिखरे शिखिसंवृते ॥ १९ ॥

スルチという名の、アプサラスたちのなかでも最もすぐれた女性がいた。彼女は孔雀に囲まれたヒマラヤの峰に座っていた。

20

रमन्ते कामसन्तप्ताः किन्नर्यो यत्र किन्नरैः ।
स्वर्धुन्योघेन संसृष्टे महाघौघविनाशिना ॥ २० ॥

そこでは、愛欲に燃えるキンナラたちが、その伴侶たちと戯れていた。また、天上の大河の流れが、積もり重なった大きな罪を滅ぼすものとして、そこを潤していた。

21

दूतमिन्द्रस्य गच्छन्तमन्तरिक्षे ददर्श सा ।
तमुवाच महाभागा सुरुचिश्चाप्सरोवरा ॥ २१ ॥

彼女は、空中を進んでいくインドラの使者を見た。そして、その幸いに恵まれた、アプサラスのなかでも最もすぐれたスルチは、彼にこう語りかけた。

22

सुरुचिरुवाच ।
देवदूत महाभाग कुत आगम्यते त्वया ।
अधुना कुत्र गन्तासि तत्सर्वं कृपया वद ॥ २२ ॥

スルチは言った。

「神々の使者よ、幸いに恵まれた方よ。あなたはどこから来たのですか。そして今、どこへ向かうのですか。どうか、そのすべてをお話しください。」

第5節　アリシュタネーミの物語

23

देवदूत उवाच ।
साधु पृष्टं त्वया सुभ्रु यथावत्कथयामि ते ।
अरिष्टनेमी राजर्षिर्दत्त्वा राज्यं सुताय वै ॥ २३ ॥

神々の使者は言った。

「美しい眉の娘よ、よいことを尋ねてくれました。ありのままにお話ししましょう。王仙アリシュタネーミは、息子に王国を譲り、

24

वीतरागः स धर्मात्मा निर्ययौ तपसे वनम् ।
तपश्चरत्यसौ राजा पर्वते गन्धमादने ॥ २४ ॥

執着を離れた正しい人として、苦行を行うため森へ出ていきました。いま、その王はガンダマーダナ山で苦行を行っています。

25

कार्यं कृत्वा मया तत्र तत आगम्यतेऽधुना ।
गन्तास्मि पार्श्वे शक्रस्य तं वृत्तान्तं निवेदितुम् ॥ २५ ॥

私はそこで務めを果たしたあと、いま戻ってきたところです。これからシャクラのもとへ行き、その出来事を報告するのです。」

26

अप्सरा उवाच ।
वृत्तान्तः कोअऽभवत्तत्र कथयस्व मम प्रभो ।
प्रष्टुकामा विनीतास्मि नोद्वेगं कर्तुमर्हसि ॥ २६ ॥

アプサラスは言った。

「主よ、そこでは何が起きたのですか。どうか私にお話しください。私は慎んでお尋ねしたいと思っています。私を不安なままにしておかないでください。」

27

देवदूत उवाच ।
श‍ृणु भद्रे यथावृत्तं विस्तरेण वदामि ते ।
तस्मिन्राज्ञि वने तत्र तपश्चरति दुस्तरम् ॥ २७ ॥

神々の使者は言った。

「善き娘よ、聞きなさい。起きたことを、詳しくあなたに話しましょう。その王がそこで森の中において、耐えがたい苦行を行っていたときのことです。

28–31

इत्यहं देवराजेन सुभ्रुराज्ञापितस्तदा ।
दूत त्वं तत्र गच्छाशु गृहीत्वेदं विमानकम् ॥ २८ ॥

अप्सरोगणसंयुक्तं नानावादित्रशोभितम् ।
गन्धर्वसिद्धयक्षैश्च किन्नराद्यैश्च शोभितम् ॥ २९ ॥

तालवेणुमृदङ्गादि पर्वते गन्धमादने ।
नानावृक्षसमाकीर्णे गत्वा तस्मिन्गिरौ शुभे ॥ ३० ॥

अरिष्टनेमिं राजानं दूतारोप्य विमानके ।
आनय स्वर्गभोगाय नगरीममरावतीम् ॥ ३१ ॥

「そのとき、神々の王は私にこう命じました。

『使者よ、この天の車を受け取り、すぐにそこへ行きなさい。

アプサラスたちを乗せ、さまざまな楽器で飾り、ガンダルヴァ、シッダ、ヤクシャ、キンナラなどを従えた車である。

太鼓や笛などを備え、さまざまな木々に覆われた、かの美しいガンダマーダナ山へ行きなさい。

そこで王アリシュタネーミをこの車に乗せ、不死者たちの都アマラーヴァティーへ、天上の楽しみを味わわせるために連れてきなさい。』」

32

दूत उवाच ।
इत्याज्ञां प्राप्य शक्रस्य गृहित्वा तद्विमानकम् ।
सर्वोपस्करसंयुक्तं तस्मिन्नद्रावहं ययौ ॥ ३२ ॥

使者は続けた。

「シャクラの命令を受け、すべての装備を備えたその天の車を取って、私はその山へ向かいました。

33

आगत्य पर्वते तस्मिन्राज्ञो गत्वाऽऽश्रमं मया ।
निवेदिता महेन्द्रस्य सर्वाज्ञाऽरिष्टनेमये ॥ ३३ ॥

その山に着くと、王の庵へ行き、大いなるインドラの命令をすべてアリシュタネーミに伝えました。

34–35

इति मद्वचनं श्रुत्वा संशयानोऽवदच्छुभे ।
राजोवाच ।
प्रष्टुमिच्छामि दूत त्वां तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ३४ ॥

गुणा दोषाश्च के तत्र स्वर्गे वद ममाग्रतः ।
ज्ञात्वा स्थितिं तु तत्रत्यां करिष्येऽहं यथारुचि ॥ ३५ ॥

私の言葉を聞くと、王は考えた末、善き娘よ、私にこう言いました。

「使者よ、あなたに尋ねたいことがあります。どうか答えてください。

天界には、どのような長所と短所があるのですか。私の前で話してください。そこがどのような場所なのかを知ったうえで、私は自分の望むとおりにすることにしましょう。

36–39

दूत उवाच ।
स्वर्गे पुण्यस्य सामग्र्या भुज्यते परमं सुखम् ।
उत्तमेन तु पुण्येन प्राप्नोति स्वर्गमुत्तमम् ॥ ३६ ॥

मध्यमेन तथा मध्यः स्वर्गो भवति नान्यथा ।
कनिष्ठेन तो पुण्येन स्वर्गो भवति तादृशः ॥ ३७ ॥

परोत्कर्षासहिष्णुत्वं स्पर्धा चैव समैश्च तैः ।
कनिष्ठेषु च सन्तोषो यावत्पुण्यक्षयो भवेत् ॥ ३८ ॥

क्षीणे पुण्ये विशन्त्येतं मर्त्यलोकं च मानवाः ।
इत्यादिगुणदोषाश्च स्वर्गे राजन्नवस्थिताः ॥ ३९ ॥

使者は言いました。

「天界では、積み重ねた功徳に応じて最高の幸福を享受します。すぐれた功徳によって、最上の天界に到達します。

中程度の功徳によって中ほどの天界となり、劣った功徳によっては、それにふさわしい低い天界となります。

他人のすぐれた境遇に耐えられないこと、同等の者たちと競い合うこと、そして下位の者たちに満足すること――こうした状態は、功徳が尽きるまで続きます。

功徳が尽きると、人々はこの死すべき世界へ入ります。王よ、このような長所と短所が、天界には存在するのです。」

40–42

इति श्रुत्वा वचो भद्रे स राजा प्रत्यभाषत ।
राजोवाच ।
नेच्छामि देवदूताहं स्वर्गमीदृग्विधं फलम् ॥ ४० ॥

अतः परं महोग्रं च तपः कृत्वा कलेवरम् ।
त्यक्ष्याम्यहमशुद्धं हि जीर्णां त्वचमिवोरगः ॥ ४१ ॥

देवदूत विमानेदं गृहीत्वा त्वं यथागतः ।
तथा गच्छ महेन्द्रस्य सन्निधौ त्वं नमोऽस्तु ते ॥ ४२ ॥

この言葉を聞くと、善き娘よ、王は答えました。

「神々の使者よ、私はそのような結果をもたらす天界を望みません。

これからは極めて厳しい苦行を行い、蛇が古びた皮を脱ぎ捨てるように、この不浄な身体を捨てることにします。

神々の使者よ、この天の車を受け取って、来たときと同じように大いなるインドラのもとへ戻りなさい。あなたに礼を申し上げます。」

43–47

देव्दूत उवाच ।
इत्युक्तोऽहं गतो भद्रे शक्रस्याग्रे निवेदितुम् ।
यथावृत्तं निवेद्याथ महदाश्चर्यतां गतः ॥ ४३ ॥

पुनः प्राह महेन्द्रो मां श्लक्ष्णं मधुरया गिरा ।
इन्द्र उवाच ।
दूत गच्छ पुनस्तत्र तं राजानं नयाश्रमम् । । ४४ ॥

वाल्मीकेर्ज्ञाततत्त्वस्य स्वभोधार्थं विरागिणम् ।
सन्देशं मम वाल्मीकेर्महर्षेस्त्वं निवेदय ॥ ४५ ॥

महर्षे त्वं विनीताय राज्ञेऽस्मै वीतरागिणे ।
नस्वर्गमिच्छते तत्त्वं प्रबोधाय महामुने ॥ ४६ ॥

तेन संसारदुःखार्तो मोक्षमेष्यति च क्रमात् ।
इत्युक्त्वा देवराजेन प्रेषितोऽहं तदन्तिके ॥ ४७ ॥

使者は続けました。

「そのように言われた私は、善き娘よ、シャクラのもとへ行き、起きたことを報告しました。すると彼は大いに驚きました。

その後、大いなるインドラは、穏やかで甘美な声で私にこう言いました。

『使者よ、もう一度そこへ行き、その王を庵へ連れていきなさい。

真理を知るヴァールミーキに、私の伝言を伝えなさい。執着を離れた者を目覚めさせるためである。

大いなる聖者よ、慎み深く執着を離れ、天界を望まないこの王に、目覚めのための教えを伝えなさい。

そうすれば、この者は世間の苦しみに悩まされながらも、次第に解脱へ至るだろう。』

こう言って、神々の王は私を彼のもとへ遣わしました。

48–49

मयागत्य पुनस्तत्र राजा वल्मीकजन्मने ।
निवेदिता महेन्द्रस्य राज्ञा मोक्ष्यस्य साधनम् ॥ ४८ ॥

ततो वल्मीकजन्मासौ राजानं समपृच्छत ।
अनामयमतिप्रीत्या कुशलप्रश्नवार्तया ॥ ४९ ॥

私は再びそこへ行き、蟻塚から生まれた聖者ヴァールミーキに、大いなるインドラが王のために示した解脱の手段を伝えました。

すると、その蟻塚生まれの聖者は、王に親しく声をかけ、無事であるか、健やかに過ごしているかを尋ねました。

50–51

राजोवाच ।
भगवन्धर्मतत्त्वज्ञ ज्ञातज्ञेय विदांवर ।
कृतार्थोऽहं भवदृष्ट्या तदेव कुशलं मम ॥ ५० ॥

भगवन्प्रष्टुमिच्छामि तदविघ्नेन मे वद ।
संसारबन्धदुःखार्ते कथं मुञ्चामि तद्वद ॥ ५१ ॥

王は言いました。

「尊者よ、法の本質を知り、知るべきものを知った、知者のなかでも最上の方よ。あなたに見ていただいたことで、私は目的を果たしました。それこそが私にとっての安らぎです。

尊者よ、あなたに尋ねたいことがあります。どうかためらわずに答えてください。私は輪廻の束縛から生じる苦しみに悩んでいます。どうすればそこから解放されるのか、お話しください。」

52

वाल्मीकिरुवाच ।
श‍ृणु राजन्प्रवक्ष्यामि रामायणमखण्डितम् ।
श्रुत्वावधार्य यत्नेन जीवन्मुक्तो भविष्यसि ॥ ५२ ॥

ヴァールミーキは言いました。

「王よ、聞きなさい。私はあなたに、完全なラーマーヤナを語りましょう。それを聞き、心をこめて理解すれば、あなたは生きながらに解脱した者となるでしょう。」